Zelfstandig werken

Gedifferentieerd werken is de laatste jaren in onze school steeds belangrijker geworden. Hulp aan zwakke leerlingen aanbieden, extra stof geven aan leerlingen die op grond van hun vaardigheden wat meer aankunnen, tempo en kunnen van de leerling volgen. Voorwaarde voor gedifferentieerd werken is de zelfstandigheid van de leerling en het klassenmanagement.
Als de leerkracht zich bezighoudt met een groepje leerlingen dat extra aandacht nodig heeft, moet de rest van de leerlingen, zonder hulp van de leerkracht, bezig zijn. Hiervoor is het belangrijk dat er in een klas goede afspraken gemaakt worden en dat leerlingen een goede werkhouding ontwikkeld hebben. Pas dan kan zelfstandig werken worden geëffectueerd.

 
Binnen de Koningin Beatrixschool zijn een aantal afspraken gemaakt om het zelfstandig werken te bevorderen.
De afspraken hebben betrekking op:
- Werken in niveaugroepen
- Planbord
- Uitgestelde aandacht
- Probleem oplossen
- Samenwerken
- Dag/ weektaken
- Basistaken
 
Werken in drie niveaugroepen
Vanaf groep 4 zijn de groepen onderverdeeld in drie niveaus. Iedere groep wordt onderverdeeld in A B en C groepen. De leerkracht kan altijd leerlingen vragen of verplichten om mee te doen met een bepaalde instructie.
A leerlingen kunnen aan het werk zonder instructie. Hebben zij toch behoefte aan instructie dan mogen zij altijd aansluiten bij de B groep.
De B groep krijgt samen met de C groep korte instructie om daarna aan het werk te gaan.
De C groep krijgt na de korte instructie extra instructie. De leerkracht gaat dieper op de problemen in en probeert d.m.v. verschillende strategieën de leerstof op passende wijze aan te bieden.
Leerlingen die problemen blijven houden om de verwerking uit te voeren worden aan de instructietafel geplaatst. Zij krijgen verlengde instructie.
Groep 3 werkt met aanvankelijk lezen in 4 niveaus zoals Veilig Leren Lezen aangeeft. Zij gebruiken de benamingen van ster, zon, maan en raket.
Bij de kleutergroepen wordt i.p.v. instructietafel gesproken over de kleine kring.
 
Planbord
In alle klassen wordt gewerkt met een planbord. Voor de activiteiten zijn pictogrammen gemaakt die voor alle klassen hetzelfde zijn. ’s Morgens wordt op het bord de planning van de dag aangegeven.
 
Uitgestelde aandacht
De leerkracht kan bij zelfstandig werken niet altijd meteen vragen beantwoorden omdat hij/zij bijvoorbeeld aan het observeren is of een groepje leerlingen extra instructie geeft.
De leerkracht geeft voor de aanvang van het zelfstandig werken duidelijk aan dat hij/zij een periode niet beschikbaar is voor hulp. In de lagere groepen wordt dit kenbaar gemaakt via een symbool. In de hogere groepen wordt het via de klok weergegeven.
Met de leerlingen worden afspraken gemaakt over de werkmogelijkheden gedurende de periode dat de leerkracht niet mag worden gestoord.
In de kleutergroepen wordt het symbool Pom-Pom gebruikt als de juffrouw een bepaalde periode niet aangesproken mag worden.
 
Probleem oplossing
Bij zelfstandig werken worden leerlingen met verschillende problemen geconfronteerd met:
- taakproblemen (leerlingen weten niet wat ze moeten doen).
- materiaalproblemen (lege pennen, volle schriften etc.).
- sociale problemen (conflicten met groepsgenoten).
Materiaalproblemen:
De leerlingen worden vanaf groep 1 geleerd om te anticiperen op (mogelijke) problemen. Sommige problemen kunnen al worden opgelost voor de start van het werk. Andere problemen dienen zich aan en kunnen worden opgelost tijdens het werk. Wie vóór de les om een woordenboek of atlas vraagt, hoeft dat niet meer tijdens de les te doen.
Afspraken over materiaalproblemen:
- Denk van te voren goed na over moeilijkheden die je tijdens het werken kunt tegenkomen.
- Probeer je vragen zoveel mogelijk te stellen voor dat je begint.
Sociale problemen:
Per groep worden afspraken gemaakt met de leerlingen over wat ze moeten doen als er sociale problemen zijn:
- Welke dingen mag je wel/niet samen doen?
- Welke materialen moet je met elkaar delen?
- Hoe kun je conflicten oplossen?
 
Hulp vragen/hulp geven
Als leerlingen hulp nodig hebben, moeten ze hebben geleerd om gerichte vragen te stellen, ten einde zo snel mogelijk een adequate oplossing binnen handbereik te hebben. De volgende punten zijn belangrijk:
- Maak eerst alles wat je zonder hulp kunt maken.
- Opgaven/opdrachten waarbij je vragen hebt, laat je voorlopig open.
- Vraag pas hulp als je er zelf echt niet meer uitkomt.
 
Samenwerken
De leerkracht besteedt aandacht aan de samenwerking tussen de leerlingen van de groep. Leerlingen moeten leren hoe ze samen beslissingen kunnen nemen en hoe taken kunnen worden verdeeld.
Afspraken over samenwerken:
- Zorg met elkaar voor een goede en eerlijke taakverdeling.
- Zorg ook dat alle leerlingen mogen meebeslissen
 
Weektaken
Groep 1 en 2: de kleuters werken met een weektaak en krijgen per week 2, 3 of 4 verplichte taken.
Groep 3: de kinderen van groep 3 hebben een taakkaart gericht op het aanvankelijk lezen.
Groep 4: in groep 4 krijgen de kinderen een dagtaak. Op de dagtaak staan basis- en niet basistaken.
Groep 5: aan het begin van groep 5 wordt er nog gewerkt met een dagtaak. Na de kerstvakantie wordt de dagtaak omgezet in een weektaak.
Groep 6 t/m 8: deze groepen werken met een weektaak.
 
Basistaken
Het basispakket wordt aangepast voor de A, B en C groepen
De leerlingen van de C groep maken de minimum stof